Tüketici Rasyoneldir
06 Kasım 2007
Vargın Varer
vvarer@superonline.com

Son haftalarda Güney’e kayan ticaret tüm kesimlerce tartışılıyor. Tüketici, iş dünyası temsilcileri, ekonomistler ve hükümet yetkilileri Güney’e kayan alışveriş ile ilgili çeşitli görüşler ortaya koyuyor, öneriler sıralıyor. Tüm bu yorum yoğunluğuna rağmen ne ticaretin hangi mallara kaydığını söyleyen var, ne de Güney’den yapılan alışveriş hacmini söyleyen. Herkes Güney’e geçen tüketici ve araçlarındaki alışveriş poşetlerine bakarak yorum yapıyor. Güneye kayan ticaret ile ilgili endişe taşıyorsak, bu endişeye konu hacmin ölçülmesi gerekmiyor mu? Güney’den yapılan alışveriş ne kadar, Hangi mallarda yoğunlaşma var, İthalatımız hangi mallarda azaldı, Marketlerin cirosu ne kadar azaldı?. Bu sorulara cevap vermeden, nedenlerini bularak politika üretmemiz mümkün mü?

Tüm bu yorum karkaşası arasında en doğruyu yine tüketici söylüyor ve şöyle diyor: Güney’de fiyatlar daha düşük ....

Bu veriden hareket ederek, ben de bir çalışma yapma ihtiyacı hissettim. Önce ailemin marketlerden yapılan aylık ürün listesini hazırladım, sonra önce Güney’deki büyük bir markete giderek  listedeki  ürünlerden bir ölçek satın aldım. Bir hafta sonra ise Kuzey’deki büyük bir marketten ayni ürünleri satın aldım. Elimdeki iki faturaya göre ise aşağıdaki sonuçlara ulaştım.

Taze meyve – sebze ve et ürünleri hariç tutulan alışveriş sepetime göre malları üç gruba ayırdım. Ev temizlik , kişisel temizlik ve gıda ürünleri. Bu sepete göre Güney’deki marketten aldığım mallar, Kuzey’deki mallara göre % 8.5 daha ucuz. Güneydeki sepetin YTL karşılığı (Kur 2.95 YTL’e göre)  291 YTL, Kuzey’deki ise 315 YTL. Mutlak fark ise  24 YTL. Bu kadar fark için Güney’e gitmeye değer mi? Daha yüksek ölçekte alışveriş yapanlar, değer diyebilir. Ürün grubu bazında ise, Güney’deki market kişisel ürünlerde %10.5; ev temizilikte %4.1 ve gıda ürünlerinde ise %12.45 daha ucuz. Ürün bazında ise bazı ürünlerde Güney’deki market, bazılarında ise Kuzey’deki market daha ucuz. Rasyonel tüketici hangi ürün nerede ucuz ise orandan alır, sepetin tutarını daha da düşürür. Ben de böyle davransam sepetin tutarını 258 YTL’e çekebilecektim.

Bu hesapları yaparken birşeye daha dikkat ettim. Güney’e alışveriş yeni açılan uluslararası dev marketlerin yanında, YTL’nin değerlenmeye başladığı Ağustos ayından itibaren kaymaya başladı. Bu nedenle, kurlardaki değişimi de dikkate alarak yaptığım uygulamada, YTL/$ kurunun Ağustos ayı öncesi 1.30 düzeyine çıkması halinde, sepetin heriki markette eşitleneceğini, 1.30’un üzerine çıkması halinde ise Güney’deki marketin daha yüksek olacağını tespit ettim.

 Bu basit çalışma bile kur düzeyinin geldiği noktanın alışverişi Güney’e kaymasına önemli bir faktör olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’deki bir kur artışı bu tartışmalara bıçak gibi son verecektir. Kur düzeyi 1.20 YTL/$ düzeyinde kalırsa ise Kuzey’deki oyuncular buna tepkiyi mutlaka verecektir. Kurların KKTC fiyatlar üzerindeki etkisi herkesin malumu, ancak kurlar bu düzeylere düşeli henüz iki ay olmuş. Fiyatlar değişkenlerdeki değişime hemen tepki vermiyor. Belirli bir zaman aralığından sonra tepki veriyor. YTL bu düzeyde değerli olmaya devam edecekse, fiyatlar birkaç ay sonra buna tepki verecektir.