Sosyal Güvenlik Yasasına ilişkin olarak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanı Sn.Sonay Adem’e iletilen görüş ve önerilerimiz:

Sn.Sonay ADEM,
Bakan,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
Lefkoşa,
KKTC.

07-03-2007

Genç İşadamları Derneğinin, Sosyal Güvenlik Yasa tasarısına ilişkin görüş ve önerileri 24 Nisan 2006 tarihinde tarafımızca makamınızda yapılan ziyarette yazılı olarak iletilmişti. Hazırlanan her kapsamlı çalışmanın, ihtiyaca cevap verdiği uygulanabilir yönleri olduğu kadar, hatalı veya içerik olarak eksik olan yerleri olması sosyal ilimlerin doğası gereğidir. Bu nedenle tasarıya ilişkin nihai görişlerimizi aşağıda sunarken; eleştirilerin yerine öneri getirilmediği durumda temelden yoksun kalacağı ilkesinden hareket ederek, kritize edilen konulara öneriler de getirilmiştir. Bu mealde aşağıdaki görüşlerin tarfınızca dikkate alınması beklentimizdir. Bu görüşler basın yolu ile de kamuoyuna duyurulmuştur.

İlaveten, bakanlığınızın insiyatifi ile oluşturulan çalışma yaşamına ilişkin platformda, 40-50 gibi üye sayısı ile fade edilen örgütlerin platformda yer almasına rağmen; sosyo ekonomik ve iktisadi alanda birçok çalışmalar yapan ve bunu devlet yetkililerinin bilgisine getiren, bununla birlikte asil ve fahri üye sayısı toplamda 500 kişiyi aşan Derneğimizden temsilci davet edilmemesine hiç bir anlam verememekteyiz.

Tek tip sosyal güvenlik düzenlemelerini hayata geçirecek olan Tek Sosyal Güvenlik Yasa tasarısının norm birliği gözeterek "tek emeklilik sistemini ve tek sağlık sistemi”ni teknik olarak öngörmesi, isabetli bir yaklaşım olmuştur.  Ancak yasanın yetersiz kaldığı, açıkta bıraktığı ve ıskaladığı bir çok konu vardır. Yasanın yeni uygulamalar itibarı ile reform niteliği taşımadığı takdirde başarılı olması ancak hayal olacaktır.

Buna göre:

Giad’ın Mevcut tasarıya yönelik eleştirileri ve değişiklik önerileri:

• Finansman: Sosyal güvenlik kurumları, GSMH'nın % 9,8 düzeyine dayanan mali açıklara sahiptir. Buna rağmen mevcut batak fonun nasıl yüzdürüleceği, finanse edileceği yasada meçhuldür.

• Kapsam altındaki çalışanların sosyal güvenlik,sağlık ve emeklilik hakları ile tasarının yasalaşmasından sonra sisteme katılacak olanların hakları arasında arasında yukarıda belirtilen norm birliği görülmemektadir. Ancak buna rağmen batık durumdaki sağlık ve sosyal güvenlik fonları birleştirilmektedir. Bu mealde, kazanılmış haklar da sürdürüldüğünden hem mevcut batık fonlar sürdürülmekte, buna rağmen birleştirilmekte ve finansmanın da gelecek nesillere devredildiğinden dolayı maliyeti de kabarmaktadır. Mevcut sistem kapsamında bulunanların prim karşılığı olmayan hak ve menfaatlerin devam etmesi sistemi hantallaştırırken, eşitlik ilkesine de aykırıdır.

• Yasanın , "pay as you go" sistemini sürdürmeyi öngörmesi, yasayı hazrılayanların reel sektörden nekadar uzakta olduklarının da bir göstergesidir. Popülizme yönelik açık kapılar bırakan bu uygulama yerine, bireysel emeklilik sisteminin getirlmesi, liberal serbest piyasa ekonomisi felsefesi taşıdığından katılımı özendirmekte, böylece fon kaynaklarının da artmasına yolaçacaktır.Uygar devletlerce uygulanan tüm sosyal güvenlik reformlarının temellini oluşturan  bireysel emeklilik sisteminin tercih edilmesi gerekmektedir.

• Günün aktüeryal dengesinin kalkmasına neden olan ve Mevcut sistem alında bulunan çalışanları kapsayan; emeklilik yaşları, kamu çalışanlarının yüksek emeklilik ve sosyal güvenlik haklarının, sisteme yeni katılacakların aksine yeni yasa altında devam edecek olması mevcut batak yapıyı yaşatacaktır. Sistemdekileri kapsayan fornun nasıl finanse edileceği belli değildir. Bununla birlikte prim oranlarının, emeklilik yaşlarının prim sürelerinin ve diğer sosyal menfaatlerin norm birliği uygulamasına alınması gerekmektedir. Bu bağlamda hükümeti korkak davranmayı bir kenara bırakarak, sosyal güvenlik reformu yapan tüm uygar ülkelerin izeldiği yol olan yasanın yeni halinin tüm kesimleri ayni şartlar altında kapsaması,  olarak düzenlenmelidir. Mevcut kamburu ortadan kaldırmanın tek yöntemi budur. Popülist düşünce etkisi altında ekonomik akla aykırı olarak geliştirilen kazanılmış haklara dokunmama uygulaması, bugünün borcunun gelecek kuşaklara yüklenmesinden başka bir sonuç getirmeyecektir.

• Birçok muğlak konunun tüzükler tarafından belirlenmek üzere boşlukta tutulması, hükümetin dayatmacı yönetemleri uygulamak için formül yaratma çabasında olduğunun bir göstergesidir. Bu nedenle her türlü düzenlemenin yasa kapsamına alınması gerekmektedir. Tasarıda bulunan  fon yönetiminde 2 sendika temsilcisi, 1 işveren temsilcisi, 1 de kendi hesabına çalışanların temsilcisi bulunması öngörülmektedir. Fona en büyük katkıyı yapan işverenin temsiliyetinin kısıtlandırılmasını öngören bu anlayışı da kınıyoruz.

Giad’ın yasaya ilave edilmek üzere önerileri:

• Sağlıkla ilgili kısımlar ayrıştırılarak daha geniş kapsamlı bir “Sağlık Sigortası Yasası” hazırlanmalı, Sosyal Güvenlik yasası ise çalışma ile ilgili bölümleri düzenlemelidir. Bu bağlamda Sosyal Güvenlik Fonu ile Genel Sağlık Sigortası Fonu da iki ayrı fondan oluşacak, kaynakların daha şeffaf yönetimi de sağlanmış olacaktır.
• Genel Sağlık sigortası fonu, özel fon oluşturulmasına da imkan sağlamalı, bu yöntemle daha uygar bir yöntem olan, özel sağlık  hizmetlerinin kamu sağlık sigortası fonunca karşılanması yöntemine de imkan sağlanmaldır.
• Yeni sistemin, yukarıda bahsedilen ve sağlıksızca oluşturulan bir fon içermesi ve yeni bir batak KİT olmaya aday olması, siyasi müdahalelere açık bırakılması gibi tehlikeler içermesinden dolayı, Sosyal güvenlik ve fon Yönetiminin özerk bir yapı tarafından idare edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda derhal “Sosyal Sağlık ve Güvenlik İdare ve Düzenleme kurulu” oluşturularak siyasi müdahaleden uzak olarak rasyonel kararlarla yönetilmesi sağlanmalıdır.

Yıllardır hem özel sektör işletmecisinin hem de çalışanının talep etmekte olduğu kamu-özel dengesizliğinin ortadan kaldırılması için sosyal güvenlik reformu ancak sınırlı bir etki gösterecektir. Bu nedenle kamu reformunun gerçekleştirilmesi de şarttır. Kamu ile özel sektör arasındaki istihdam dengesini, çalışma saatleri düzenlemesi ve diğer sosyal hak ve menfaatleri de düzenleyecek bir kamu refomu uygulamasının da hayata geçirlmesi de geç kalınmadan gerçekleştirilmelidir.

Sadece Sosyal güvenlik yasasında değil, ekonomi ve finansman alanında yapıan ve yapılacak olan diğer tüm yasa çalışmalarında ekonomik akıldan yoksun olarak hareket edilmesi durumunda KKTC ekonomisi batmaya mahkum olacaktır.

Bilgilerinize saygılarımızla arz ederiz.

Saygılarımızla,

 
Sunat Atun
GİAD Başkanı

Dağıtım:

• KKTC Cumhurbaşkanlığı,